Vitamine K

Wat het eigenlijk meet

De taak van vitamine K is activeren. Het zet een chemische groep op bepaalde eiwitten, en tot dat gebeurt werken die eiwitten niet.

De eiwitten in kwestie vallen uiteen in twee groepen, en daar komen de twee vormen in beeld.

K1, fyllochinon, komt uit bladgroenten en wordt vooral gebruikt door je lever, waar het stollingsfactoren activeert. Dat is de functie waarvoor vitamine K is ontdekt en de reden dat een tekort er van oudsher een van bloedingen was.

K2, menaquinon, komt uit gefermenteerde voeding, met name natto, en uit sommige kazen en dierlijke vetten. Het wordt meer gebruikt door weefsels buiten de lever, en het activeert twee eiwitten die hier tellen.

Osteocalcine, dat helpt calcium in de botmatrix vast te leggen. En matrix Gla-eiwit, een van de remmers waarmee je lichaam kalkafzetting in de bloedvaten tegengaat.

Zonder voldoende K2 blijven die eiwitten in een ongecarboxyleerde, inactieve toestand. Het calcium blijft rondgaan. De richting waarin het verkeer wordt gestuurd, is simpelweg zwakker.

Waarom een normale stollingstest niets zegt over K2

Hier zit het meetprobleem dat deze waarde ongewoon maakt.

De traditionele manier om de vitamine K-status te beoordelen loopt via de stolling: de protrombinetijd, of de INR. Was de stolling normaal, dan werd de K-status als voldoende beschouwd.

Die test weerspiegelt de stollingsfactoren van de lever, en die krijgen voorrang op de vitamine K die beschikbaar is. Je lever kan dus prima bevoorraad zijn, je stolling volledig normaal, terwijl de eiwitten buiten de lever zoals matrix Gla-eiwit nog grotendeels ongecarboxyleerd blijven.

Een normale INR vertelt je dat je stollingsfactoren genoeg hebben. Hij vertelt je niet dat je slagaders dat ook hebben.

Er bestaan betere statusmarkers en die zijn grotendeels onderzoekshulpmiddelen in plaats van routinetesten: ondergecarboxyleerd osteocalcine, en gedefosforyleerd ongecarboxyleerd matrix Gla-eiwit, die allebei de inactieve vormen meten die zich opstapelen wanneer K schaars is.

Een overzichtsartikel uit 2016 in Nutrients dat precies dit onderzocht, concludeerde dat er geen enkele biomarker is die als gouden standaard geldt voor de vitamine K-status. De ondergecarboxyleerde fracties van drie vitamine K-afhankelijke eiwitten zijn meetbaar en reageren op suppletie, en ze hangen onderling maar matig samen, wat betekent dat de juiste biomarker afhangt van welke uitkomst jou interesseert. Er stond ook in dat menaquinonen in de bloedbaan doorgaans niet aantoonbaar zijn tenzij er grote hoeveelheden worden ingenomen.

Dat is een ongewoon openhartige stand van zaken, en het is het weten waard voordat je betaalt voor een test die belooft je vitamine K-status uit te sluitsel te brengen.

Het praktische gevolg is dat de meeste mensen dit niet makkelijk kunnen meten, waardoor de vraag verschuift van meten naar inname.

Op uitkomsten is het bewijs de laatste tijd beter geworden. Een gerandomiseerd, placebogecontroleerd onderzoek uit 2026 in JAMA Cardiology nam 180 patiënten op met kalkscores in de kransslagaders tussen 50 en 400 Agatston-eenheden, en gaf hun twee jaar lang dagelijks 360 microgram menaquinon-7 of placebo, met CT-scans.

De kalkafzetting nam langzamer toe in de groep die het middel kreeg, significant bij p is 0,02 na correctie, zonder significante bijwerkingen. De auteurs merkten op dat de bevindingen erop wijzen dat MK-7 de kalkafzetting in niet-verkalkte plaque kan vertragen, en dat de klinische betekenis in termen van de stabiliteit van plaque nog moet worden vastgesteld.

Dat is een echte gerandomiseerde uitkomst op een beeldvormend eindpunt, gehouden op de zekerheid die de auteurs eraan gaven.

Wat het beweegt

Omlaag: weinig inname van beide vormen, wat voor K2 in het bijzonder veel voorkomt omdat weinig westerse voedingspatronen natto bevatten. Antibiotica, want darmbacteriën maken een deel van de K2. Slechte vetopname, want vitamine K is vetoplosbaar, dus coeliakie, chronische darmontsteking, alvleesklierinsufficiëntie en problemen met de galafvoer. En warfarine, dat werkt door bewust in te grijpen op vitamine K.

Omhoog: bladgroenten voor K1, en voor K2 met afstand natto, gevolgd door sommige kazen, eierdooiers en dierlijke vetten van dieren uit de weide. Supplementen, waarbij MK-7 de vorm is die in het meeste onderzoek wordt gebruikt vanwege de langere halfwaardetijd. Je darmbacteriën maken een deel van de K2, en dat is mede waarom antibiotica hier meetellen.

De eerlijke nuance

Ik ben geen arts en ik stel bij niemand een diagnose. En er is hier één echte veiligheidsgrens die niet optioneel is.

Gebruik je warfarine, begin dan niet met vitamine K zonder je voorschrijver erbij. Warfarine werkt door in te grijpen op vitamine K, dus je inname veranderen verandert hoe het middel zich gedraagt en kan je INR verschuiven. Een stabiele, bekende inname is wat telt, en elke verandering hoort bij degene die je antistolling begeleidt.

Dat is niet overdreven voorzichtig, dat is het werkingsmechanisme van het middel.

Over het bewijs rond kalkafzetting wil ik het precies zo houden als de auteurs deden. Een gerandomiseerd onderzoek dat een tragere toename van een indirecte beeldvormende marker over twee jaar laat zien, is echt bemoedigend. Het is geen bewezen bescherming van hart en bloedvaten, en dat zeiden de auteurs zelf ook.

Voor consumenten is de situatie rond statustesten eerlijk gezegd slecht. De markers die de vitamine K-status buiten de lever echt weerspiegelen, zijn grotendeels onderzoekshulpmiddelen, dus de meeste mensen redeneren vanuit inname en niet vanuit een meting.

Dat is een beperking die het benoemen waard is in plaats van hem toe te dekken met een test die een andere vraag beantwoordt.

Goed. Wat je concreet kunt doen.

Gebruik je warfarine, stop hier en overleg met je voorschrijver. Dat is de ene harde grens op deze pagina.

Vanavond, gratis. Kijk of je vitamine D-supplement al K2 bevat. Combinatieproducten komen veel voor en mensen nemen het regelmatig dubbel zonder het te merken.

Eet beide vormen. Bladgroenten voor K1, en voor K2 natto als je het kunt opbrengen, anders sommige kazen, eierdooiers en dierlijke vetten van dieren uit de weide.

Lees een normale INR niet als een voldoende K-status. Hij weerspiegelt de stollingsfactoren van de lever, die als eerste aanspraak maken op de beschikbare vitamine K, en zegt niets over matrix Gla-eiwit.

Suppleer je, dan is MK-7 de onderzochte vorm. Het heeft een langere halfwaardetijd dan MK-4 en het is wat in het kalkonderzoek is gebruikt.

Denk in jaren, niet in weken. Het onderzoek had twee jaar nodig om zijn verschil te laten zien, en dat geeft aardig aan hoe dit werkt.

Houd de rest van de zorg voor hart en bloedvaten op orde. ApoB, bloeddruk, ontsteking en bloedsuiker worden niet vervangen door een vitamine.

Je neemt niet alleen calcium op. Je stuurt het, en de eiwitten die dat sturen moeten eerst aangezet worden voordat ze überhaupt iets kunnen.

Je lichaam is niet kapot. Het zit vast. En soms zit er een setje eiwitten vast in hun inactieve vorm, in een systeem waarin een normale stollingstest op een antwoord leek.

Ga kijken of je D al K2 bevat.